📋 İçindekiler
1. WMSDs ve Ergonomi
| WMSD Türü | Bölge | Risk Faktörü | Prevalans |
|---|---|---|---|
| Bel fıtığı | L4/L5, L5/S1 | Ağır kaldırma, eğilme | %25-30 (sanayi) |
| Karpal tünel | Bilek | Tekrarlı hareket, vibrasyon | %8-15 (montaj) |
| Rotator cuff | Omuz | Baş üstü çalışma | %10-20 |
| Epikondülit | Dirsek | Darbeli alet tutma | %5-10 |
| Servikal disk | Boyun | Statik boyun eğme | %15-25 (ofis) |
2. NIOSH Kaldırma Denklemi
RWL = LC × HM × VM × DM × AM × FM × CM
Çarpan Formülleri:
LC = 23 kg (yük sabiti — standart koşullar)
HM = 25/H (H: yatay mesafe, cm)
VM = 1 − 0.003×|V−75| (V: dikey yükseklik, cm)
DM = 0.82 + 4.5/D (D: kaldırma mesafesi, cm)
AM = 1 − 0.0032×A (A: asimetri açısı, derece)
FM = Frekans tablosundan (sık tekrar → düşük)
CM = Tutma kalitesi (iyi=1.0, orta=0.95, kötü=0.90)
Örnek:
H=40cm, V=50cm, D=60cm, A=30°, F=4/dk, C=kötü
HM=25/40=0.625, VM=1−0.003×25=0.925
DM=0.82+4.5/60=0.895, AM=1−0.0032×30=0.904
FM=0.72 (tablodan), CM=0.90
RWL = 23×0.625×0.925×0.895×0.904×0.72×0.90 = 6.9 kg
Çarpan Formülleri:
LC = 23 kg (yük sabiti — standart koşullar)
HM = 25/H (H: yatay mesafe, cm)
VM = 1 − 0.003×|V−75| (V: dikey yükseklik, cm)
DM = 0.82 + 4.5/D (D: kaldırma mesafesi, cm)
AM = 1 − 0.0032×A (A: asimetri açısı, derece)
FM = Frekans tablosundan (sık tekrar → düşük)
CM = Tutma kalitesi (iyi=1.0, orta=0.95, kötü=0.90)
Örnek:
H=40cm, V=50cm, D=60cm, A=30°, F=4/dk, C=kötü
HM=25/40=0.625, VM=1−0.003×25=0.925
DM=0.82+4.5/60=0.895, AM=1−0.0032×30=0.904
FM=0.72 (tablodan), CM=0.90
RWL = 23×0.625×0.925×0.895×0.904×0.72×0.90 = 6.9 kg
3. Kaldırma İndeksi (LI)
LI = Gerçek Yük / RWL
Gerçek kaldırılan yük: 15 kg
LI = 15 / 6.9 = 2.17
LI ≤ 1.0 → ✅ Kabul edilebilir risk
1.0 < LI ≤ 3.0 → ⚠️ Artan risk — mühendislik önlemi gerekli
LI > 3.0 → 🔴 Yüksek risk — ergonomi müdahalesi ACİL!
LI = 2.17 → ⚠️ İstasyon yeniden tasarlanmalı!
Gerçek kaldırılan yük: 15 kg
LI = 15 / 6.9 = 2.17
LI ≤ 1.0 → ✅ Kabul edilebilir risk
1.0 < LI ≤ 3.0 → ⚠️ Artan risk — mühendislik önlemi gerekli
LI > 3.0 → 🔴 Yüksek risk — ergonomi müdahalesi ACİL!
LI = 2.17 → ⚠️ İstasyon yeniden tasarlanmalı!
4. RULA Skorlama (Üst Gövde)
| Vücut Bölgesi | Açı/Duruş | Skor |
|---|---|---|
| Üst kol | 20°-45° fleksiyon | 2 |
| Alt kol | 60°-100° fleksiyon | 1 |
| Bilek | 0°-15° fleksiyon/ekstansiyon | 2 |
| Boyun | 10°-20° fleksiyon | 2 |
| Gövde | 0°-20° fleksiyon | 2 |
| RULA Skoru | Risk Seviyesi | Aksiyon |
|---|---|---|
| 1-2 | Kabul edilebilir | Değişiklik gerekmez |
| 3-4 | Düşük risk | İnceleme gerekebilir |
| 5-6 | Orta risk | Yakın gelecekte değişiklik gerekli |
| 7 | Yüksek risk | Derhal müdahale! |
5. REBA Skorlama (Tüm Vücut)
| REBA Skoru | Risk | Aksiyon |
|---|---|---|
| 1 | İhmal edilebilir | Değişiklik gerekmez |
| 2-3 | Düşük | Değişiklik gerekebilir |
| 4-7 | Orta | Yakında gerekli |
| 8-10 | Yüksek | Kısa sürede gerekli |
| 11-15 | Çok Yüksek | Anında müdahale! |
6. OWAS Yöntemi
| OWAS Kodu | Sırt | Kollar | Bacaklar | Yük |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Dik | İki kol omuz altı | İki bacak üzerinde | <10 kg |
| 2 | Eğik | Bir kol omuz üstü | Bir bacak üzerinde | 10-20 kg |
| 3 | Dönük | İki kol omuz üstü | Çömelme | >20 kg |
| 4 | Eğik + Dönük | — | Diz çökme | — |
7. Antropometri ve Yüzdelik Kuralı
Tasarım Kuralları:
📏 Boşluk/açıklık tasarımı (kapı, geçit, kabinle) →
95. yüzdelik erkek (en büyük kişi sığsın)
🔘 Erişim tasarımı (buton, panel, raf) →
5. yüzdelik kadın (en küçük kişi yetişsin)
⚖️ Ayarlanabilir tasarım (koltuk, masa) →
5. yüzdelik kadın ↔ 95. yüzdelik erkek arası
"Ortalama insan için tasarlamak, hiç kimse için tasarlamamaktır!" — US Air Force
📏 Boşluk/açıklık tasarımı (kapı, geçit, kabinle) →
95. yüzdelik erkek (en büyük kişi sığsın)
🔘 Erişim tasarımı (buton, panel, raf) →
5. yüzdelik kadın (en küçük kişi yetişsin)
⚖️ Ayarlanabilir tasarım (koltuk, masa) →
5. yüzdelik kadın ↔ 95. yüzdelik erkek arası
"Ortalama insan için tasarlamak, hiç kimse için tasarlamamaktır!" — US Air Force
8. İş İstasyonu Tasarım İlkeleri
| Parametre | Hafif İş | Hassas İş | Ağır İş |
|---|---|---|---|
| Çalışma yüzeyi yüksekliği | Dirsek hizası ±5cm | Dirsek +5-10cm | Dirsek −10-15cm |
| Erişim mesafesi (ön) | ≤ 50 cm | ≤ 35 cm | ≤ 60 cm |
| Görüş açısı (alt) | 15°-40° | 0°-15° | 15°-45° |
| Oturma/ayakta | Otur-Kalk (sit-stand) | Oturma | Ayakta + mat |
9. Bilişsel Ergonomi
| Konu | Problem | Çözüm |
|---|---|---|
| Bilgi yükü | Operatör 50+ parametre izliyor | Anomali bazlı gösterim |
| Uyarı körlüğü | Sürekli alarm çalan sistemler | Alarm rasyonalizasyonu |
| Karar yorgunluğu | Vardiya sonunda hata artar | Rotasyon, mola planı |
| Uyumsuz ekran | Bilgi-kontrol uyumsuzluğu | Proximity uyumu (5 ilke) |
10. Vaka Çalışması 1: Montaj Hattı NIOSH
🏭 Beyaz Eşya — Kompresör Montaj NIOSH Analizi
| Metrik | Öncesi | Ergonomi Sonrası |
|---|---|---|
| Kaldırma İndeksi (LI) | 2.8 | 0.9 |
| Bel ağrısı şikayeti | 35/yıl | 4/yıl |
| Hastalık izni (gün) | 180 gün/yıl | 22 gün/yıl |
| Yatırım | — | ₺85K (vakumlu kaldırıcı) |
| ROI | — | 5 ay |
Önlemler: Vakumlu kaldırıcı (H mesafesi ↓), döner tabla (asimetri açısı 0°), platform yükseltme (V=75cm).
11. Vaka Çalışması 2: Ofis RULA
💻 Yazılım Şirketi — 200 Çalışan Ofis Ergonomisi
| Metrik | Öncesi | Sonrası |
|---|---|---|
| Ort. RULA skoru | 5.2 (orta risk) | 2.8 (düşük risk) |
| Boyun/omuz ağrısı | %45 | %12 |
| Bilek ağrısı | %28 | %6 |
| Verimlilik | Referans | +%8 |
Önlemler: Ayarlanabilir masa + monitör kolu (göz hizası), ergonomik klavye (bilek nötral), 20-20-20 kuralı (20dk'da bir 20sn 20ft uzağa bak).
12. Sonuç
Ergonomi Değerlendirme Rehberi:
🏋️ Kaldırma varsa → NIOSH (LI hesapla)
💻 Üst gövde / bilgisayar → RULA
🧍 Tüm vücut / dinamik → REBA
🔧 Genel duruş taraması → OWAS
📏 Fiziksel tasarım → Antropometri (%5-%95)
🧠 Bilgi / karar yükü → Bilişsel ergonomi
🏋️ Kaldırma varsa → NIOSH (LI hesapla)
💻 Üst gövde / bilgisayar → RULA
🧍 Tüm vücut / dinamik → REBA
🔧 Genel duruş taraması → OWAS
📏 Fiziksel tasarım → Antropometri (%5-%95)
🧠 Bilgi / karar yükü → Bilişsel ergonomi