📋 İçindekiler
1. İtme (Push) vs Çekme (Pull) Paradigması
| Özellik | İtme (Push/MRP) | Çekme (Pull/Kanban) |
|---|---|---|
| Tetikleyici | Tahmin (Forecast) | Gerçek müşteri siparişi |
| Stok politikası | Yüksek emniyet stoku | Minimum/sıfır stok |
| Planlama ufku | Haftalık/aylık MPS | Anlık (gerçek zamanlı) |
| Esneklik | Düşük (plan değişikliği zor) | Yüksek |
| Uygun üretim tipi | Karmaşık BOM, uzun lead time | Tekrarlayan, kısa çevrimli |
| Örnek | Uçak, gemi, savunma | Toyota, elektronik montaj |
Gerçek dünyada: Çoğu fabrika Push-Pull Hibrit kullanır. Yarı mamul seviyesine kadar Push (MRP ile planlama), müşteri sipariş noktasından sonra Pull (Kanban). Buna Decoupling Point denir.
2. MRP'nin Mekanizması: 3 Temel Soru
MRP 3 Soruya Cevap Verir:
1. Ne alınacak/üretilecek → BOM'dan
2. Ne kadar alınacak → Net İhtiyaç hesabından
3. Ne zaman sipariş verilecek → Lead Time offsetleme
MRP Girdileri:
📋 MPS (Ana Üretim Çizelgesi) — Ne üretilecek, ne zaman
🌳 BOM (Ürün Ağacı) — Parça listesi ve yapısı
📦 Envanter Kayıtları — Eldeki stok, açık siparişler
⏱ Lead Time — Her parçanın tedarik/üretim süresi
1. Ne alınacak/üretilecek → BOM'dan
2. Ne kadar alınacak → Net İhtiyaç hesabından
3. Ne zaman sipariş verilecek → Lead Time offsetleme
MRP Girdileri:
📋 MPS (Ana Üretim Çizelgesi) — Ne üretilecek, ne zaman
🌳 BOM (Ürün Ağacı) — Parça listesi ve yapısı
📦 Envanter Kayıtları — Eldeki stok, açık siparişler
⏱ Lead Time — Her parçanın tedarik/üretim süresi
3. BOM (Bill of Materials) ve Patlatma
BOM Ağacı — Bisiklet Örneği:
Level 0: Bisiklet (x1)
├── Level 1: Kadro (x1) — Lead Time: 2 hafta
│ ├── Level 2: Çelik Boru (x3) — LT: 3 hafta
│ └── Level 2: Kaynak Bağlantısı (x6) — LT: 1 hafta
├── Level 1: Tekerlek Grubu (x2) — LT: 1 hafta
│ ├── Level 2: Jant (x1) — LT: 2 hafta
│ ├── Level 2: Lastik (x1) — LT: 3 hafta
│ └── Level 2: İç Lastik (x1) — LT: 1 hafta
└── Level 1: Vites Grubu (x1) — LT: 1 hafta
├── Level 2: Zincir (x1) — LT: 2 hafta
└── Level 2: Dişli Seti (x1) — LT: 4 hafta
Level 0: Bisiklet (x1)
├── Level 1: Kadro (x1) — Lead Time: 2 hafta
│ ├── Level 2: Çelik Boru (x3) — LT: 3 hafta
│ └── Level 2: Kaynak Bağlantısı (x6) — LT: 1 hafta
├── Level 1: Tekerlek Grubu (x2) — LT: 1 hafta
│ ├── Level 2: Jant (x1) — LT: 2 hafta
│ ├── Level 2: Lastik (x1) — LT: 3 hafta
│ └── Level 2: İç Lastik (x1) — LT: 1 hafta
└── Level 1: Vites Grubu (x1) — LT: 1 hafta
├── Level 2: Zincir (x1) — LT: 2 hafta
└── Level 2: Dişli Seti (x1) — LT: 4 hafta
4. MRP Net İhtiyaç Hesabı
Net İhtiyaç Formülü:
Net İhtiyaç = Brüt İhtiyaç − Eldeki Stok − Planlanan Girişler
Örnek: Lastik ihtiyacı (Bisiklet → 2 tekerlek → her biri 1 lastik)
MPS: 8. hafta 100 bisiklet teslim
Brüt ihtiyaç: 100 × 2 = 200 lastik
Eldeki stok: 50 lastik
Planlanan giriş (açık sipariş): 30 lastik
Net İhtiyaç = 200 − 50 − 30 = 120 lastik
Lead Time: 3 hafta
Planlanan Sipariş Verme: 8 − 3 = 5. hafta!
Net İhtiyaç = Brüt İhtiyaç − Eldeki Stok − Planlanan Girişler
Örnek: Lastik ihtiyacı (Bisiklet → 2 tekerlek → her biri 1 lastik)
MPS: 8. hafta 100 bisiklet teslim
Brüt ihtiyaç: 100 × 2 = 200 lastik
Eldeki stok: 50 lastik
Planlanan giriş (açık sipariş): 30 lastik
Net İhtiyaç = 200 − 50 − 30 = 120 lastik
Lead Time: 3 hafta
Planlanan Sipariş Verme: 8 − 3 = 5. hafta!
4.1 MRP Tablosu
| Hafta | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Brüt İhtiyaç | 200 | |||||||
| Planlanan Giriş | 30 | |||||||
| Eldeki Stok | 50 | 50 | 80 | 80 | 80 | 80 | 80 | 0 |
| Net İhtiyaç | 120 | |||||||
| Planlanan Sipariş (Release) | 120 |
5. Lot Büyüklüğü (Lot Sizing) Yöntemleri
| Yöntem | Mantık | Avantaj | Dezavantaj |
|---|---|---|---|
| Lot-for-Lot (L4L) | Her dönem tam ihtiyaç kadar sipariş | Sıfır stok | Çok fazla sipariş |
| EOQ (Ekonomik Sipariş) | Sipariş + taşıma maliyeti dengesi | Toplam maliyet optimum | Sabit talep varsayıyor |
| POQ (Periodic Order) | EOQ/ortalama talep = periyot | Düzenli sipariş | Stok birikebilir |
| Silver-Meal | Dönem başına ortalama maliyeti minimize | Değişken talep → iyi | Hesaplama karmaşık |
| Wagner-Whitin | Dinamik programlama, global optimum | Teorik olarak en iyi | Hız gerektirir |
6. MRP II: Kapasite ve Finans Eklendi
| Özellik | MRP I (1960) | MRP II (1980) | ERP (1990+) |
|---|---|---|---|
| Kapsam | Malzeme planlaması | + Kapasite + Finans | Tüm kurumsal süreçler |
| Kapasite | Kontrol yok | CRP (Capacity Req. Plan) | APS (Advanced Planning) |
| Finans | Yok | Maliyet muhasebesi | GL, AP, AR, bütçe |
| Entegrasyon | Tek modül | Üretim odaklı | Tüm departmanlar |
| Closed-Loop | Açık döngü | Kapalı döngü (geri besleme) | Gerçek zamanlı |
7. ERP Modülleri
| Modül | İşlev | Kullanıcı |
|---|---|---|
| PP (Production Planning) | MRP, MPS, kapasite planlaması | Üretim planlama |
| MM (Materials Management) | Satınalma, depo yönetimi, envanter | Satınalma + Depo |
| SD (Sales & Distribution) | Sipariş yönetimi, sevkiyat, faturalama | Satış + Lojistik |
| FI/CO (Finance/Controlling) | Genel muhasebe, maliyet muhasebesi | Finans + Muhasebe |
| HR/HCM | Bordro, İK yönetimi, performans | İnsan kaynakları |
| QM (Quality Management) | Kalite kontrol, sertifika, SPC | Kalite |
| PM (Plant Maintenance) | Bakım planlaması, arıza yönetimi | Bakım mühendisliği |
| CRM | Müşteri ilişkileri, şikayet yönetimi | Pazarlama + Satış |
8. Bulut ERP ve Dijital Dönüşüm
| Özellik | On-Premise ERP | Bulut (Cloud) ERP |
|---|---|---|
| Altyapı | Şirket sunucusu | AWS/Azure/GCP |
| Başlangıç maliyeti | ₺5-50M (lisans + donanım) | ₺50-500K/ay (abonelik) |
| Güncelleme | Yılda 1-2 (manuel) | Otomatik, sürekli |
| Ölçeklenebilirlik | Donanım satın al | Tıkla ve artır |
| IoT entegrasyonu | Karmaşık, ayrı proje | Hazır konnektörler |
| AI/ML | Ayrı geliştirme | Gömülü (talep tahmini, kestirimci bakım) |
9. ERP Seçim Kriterleri
| Kriter | Ağırlık | Soru |
|---|---|---|
| Sektör uygunluğu | %25 | Sektörümde referansı var mı |
| TCO (5 yıl) | %20 | Lisans + danışmanlık + bakım + eğitim |
| Entegrasyon | %15 | Mevcut sistemlerle uyum (API, EDI) |
| Esneklik | %15 | Özelleştirme kolaylığı, low-code |
| Tedarikçi ekosistemi | %10 | Türkiye'de danışman bulunabilirliği |
| Kullanıcı deneyimi | %10 | Modern UI, mobil erişim |
| Teknoloji yol haritası | %5 | AI, IoT, blockchain planları |
10. Vaka Çalışması 1: Otomotiv MRP Uygulaması
🚗 Otomotiv Yan Sanayi — MRP Optimizasyonu
| Metrik | MRP Öncesi | MRP Sonrası | İyileşme |
|---|---|---|---|
| Stok devir hızı | 4.2x/yıl | 8.7x/yıl | +107% |
| Stok-dışı kalma | %8.5 | %2.1 | -75% |
| Hammadde envanter değeri | ₺12M | ₺5.8M | ₺6.2M tasarruf |
| Lead time (üretim) | 18 gün | 9 gün | -50% |
| Acil satınalma oranı | %22 | %5 | -77% |
Yöntem: 450 parçalık BOM yapısı oluşturuldu. Lot-for-Lot ve Silver-Meal karışımı kullanıldı. Haftalık MRP çalıştırma ile 12 haftalık planlama ufku.
11. Vaka Çalışması 2: KOBİ ERP Dönüşümü
🏭 KOBİ Fabrikası — Excel'den Bulut ERP'ye Geçiş
| Metrik | Excel Dönemi | Bulut ERP |
|---|---|---|
| Sipariş işleme süresi | 3 gün | 2 saat |
| Fatura hatası oranı | %12 | %1.5 |
| Stok sayım farkı | %15 | %2 |
| Aylık kapanış süresi | 12 gün | 3 gün |
| Raporlama | Manuel Excel | Gerçek zamanlı dashboard |
| Uygulama süresi | — | 6 ay |
| Yıllık maliyet | ₺0 (ama gizli maliyet ₺2M) | ₺360K/yıl |
12. Sonuç
MRP/ERP Uygulama Yol Haritası:
🌳 BOM oluştur → Her ürünün parça ağacı + lead time
📋 MPS hazırla → Haftalık üretim çizelgesi
🔢 MRP çalıştır → Net ihtiyaç + sipariş zamanlaması
📦 Lot sizing seç → L4L, EOQ veya Silver-Meal
⚙️ CRP kontrol et → Makine kapasitesi yeterli mi
💻 ERP değerlendir → Sektör uygunluğu + TCO + entegrasyon
☁️ Bulut ERP düşün → KOBİ'ler için düşük başlangıç maliyeti
🌳 BOM oluştur → Her ürünün parça ağacı + lead time
📋 MPS hazırla → Haftalık üretim çizelgesi
🔢 MRP çalıştır → Net ihtiyaç + sipariş zamanlaması
📦 Lot sizing seç → L4L, EOQ veya Silver-Meal
⚙️ CRP kontrol et → Makine kapasitesi yeterli mi
💻 ERP değerlendir → Sektör uygunluğu + TCO + entegrasyon
☁️ Bulut ERP düşün → KOBİ'ler için düşük başlangıç maliyeti